Dân tộc Mạ có nhiều nhóm khác nhau như: Mạ Ngăn, Mạ Tô, Mạ Xốp, Mạ Krung... nhưng lại là một cộng đồng người có tính thống nhất khá rõ nét về mặt tâm lý xã hội. Dân tộc Mạ là một trong ba dân tộc bản địa ở Đắk Nông hiện nay với dân số tương đối đông.

Theo các tài liệu nghiên cứu về dân tộc học giữa người Mạ, người K’ho và người M’nông vẫn luôn tồn tại những sắc thái rất gần gũi nhau, họ có tiếng nói chung cùng ngữ hệ Môn- Khơ me, có nhiều phong tục tập quán cơ bản giống nhau. Cũng như các tộc người ở Tây Nguyên, những yếu tố văn hoá, tinh thần truyền thống của người Mạ được biểu hiện qua những phong tục, tập quán, văn hoá dân gian, lễ hội, tiêu biểu là lễ cưới của người Mạ.

Trước đây, hôn lễ của người Mạ biểu hiện khá phức tạp, nhiều hủ tục, sự đòi hỏi của hồi môn quá lớn, đã làm cho nhiều đôi trai gái yêu nhau tha thiết phải chờ đợi mỏi mòn hoặc phải gạt lệ chia tay, thêm vào đó là nạn ăn uống linh đình trong nhiều ngày đã làm cho các gia đình hao tốn khá nhiều sức khoẻ và tiền của. Ngày nay trong quá trình giao lưu văn hoá giữa các vùng, các dân tộc, qua các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là sự tác động tích cực từ phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá, xây dựng gia đình văn hoá… nên hôn lễ ở các vùng người Mạ được tiến hành đơn giản nhưng vẫn giữ những nét riêng về nghi thức truyền thống và sự vui vẻ, đồng cảm, mang đậm sắc thái cộng đồng.

Trong ngày cưới của đôi trai gái dân tộc Mạ, quan trọng nhất là khi đưa cô dâu về nhà chồng, cô dâu trên vai mang theo gùi củi với niềm tin sẽ mang sự ấm áp, hạnh phúc đến cho nhà trai; cùng đi có chú rể cường tráng, tóc giắt long chim Rling và đông đảo bà con, bạn bè trong họ hàng nhà gái cũng như dân làng. Khi đến cổng nhà chú rể, đoàn nhà gái dừng lại, dàn chiên tấu lên một điệu chiêng vui như muốn nói: “Họ nhà gái chúng tôi đã tới nhà trai có vui vẻ sẵn sàng đón chúng tôi chưa ?”. Lúc đó nhà trai cũng vui vẻ trả lời bằng một điệu chiêng nồng nhiệt không kém, làm cho không khí đầu tiên gặp mặt giữa hai họ hào hứng, thân tình. Khi tiếng chiêng chào hỏi vừa dứt, người mẹ chú rể nhanh nhẹn ra đón con dâu và dắt cô dâu vào nhà, hướng dẫn cho cô dâu để gùi củi trong góc bếp của gia đình. Sau đó bà mẹ ra lại cổng dắt cô dâu, chú rể cùng họ hàng nhà gái vào nhà chào họ hàng rồi tập trung trước bàn thờ tổ tiên, đại diện nhà trai, già làng khui choé rượu cần, cắt tiết một con gà để già làng làm lễ cầu Yàng và khấn: “Lạy Yàng, lạy các thần linh, xin mời các thần về chứng giám và phù hộ sức khoẻ cho đôi trai gái mới cưới, cho họ có đủ cái ăn, có nhiều sức khoẻ, có con nối dõi, sống hạnh phúc bên nhau trọn đời”. Tiếp đó, già làng làm tượng trưng bôi tiết gà lên bàn thờ, trán cô dâu, chú rể, vẩy bột nghệ, bột tấm gạo chúc phúc cho cô dâu, chú rể và mọi người mong ai cũng được hạnh phúc, làm ăn thịnh vượng. Sau đó, người cậu thay mặt cho bố mẹ chú rể lần lượt đưa cho chú rể một nắm cơm kèm theo một chén rượu để chú rể uống một nửa rồi lại đưa cho cô dâu uống một nửa, thay lời hứa hẹn sung sướng cùng hưởng, khó khăn cùng chia sẻ với sự chứng kiến của đông đảo dân làng, nhất là bà con hai bên nhà trai, nhà gái, nghi lễ này được lặp lại 6 lần. Phần bắt buộc mà mọi đám cưới phải thực hiện đó là lễ trao vòng: “Muốn cho xong việc hôn nhân- Phải làm một lễ trao vòng cho nhau”.

Sau lễ trao vòng, đại diện nhà trai trân trọng gửi tặng đại diện nhà gái một tấm choàng đẹp và nhiều vòng đeo hạt cườm, đồng thời người cậu hướng dẫn để cô dâu, chú rể quì gối, đối mặt với nhau, bố và mẹ chú rể cùng đắp lên người họ một tấm chăn đẹp, đại diện hai họ nhẹ nhàng đẩy hai mái đầu cụm lại 7 lần, tượng trưng cho tình yêu mãi đẹp và luôn tâm đầu hợp ý.

Kết thúc nghi lễ cưới chính thức, mọi người cùng chúc phúc cho đôi trai gái, rồi nhà trai trao vòng cho họ nhà gái, mong hai họ từ đây có mối quan hệ tốt đẹp, đoàn kết, thông cảm. Sau phần trao vòng, bà con hai bên nhà trai, nhà gái cùng khách dự lễ cưới cùng thưởng thức men say của rượu cần, các chàng trai, cô gái ở hai họ cùng vui chung một điệu múa, thể hiện lời ca trong tiếng kèn, tiếng chiêng rộn rã, sôi động. Đêm hôm sau, cặp vợ chồng mới cưới ăn ở với nhau và các cuộc liên hoan, sinh hoạt văn hoá ở buôn làng vẫn tiếp tục trong một vài ngày tiếp theo.

 

Nguyễn Công Lý