Anh Nguyễn Thế Vinh bên những di vật thời đồ đá do anh phát hiện và bảo quản. Ảnh: H.L.

Trong căn nhà xập xệ bằng gỗ, đồ sinh hoạt để ngổn ngang thế nhưng các hiện vật đồ đá lại được anh chăm chút xếp gọn gàng ngay ngắn, những vật quý như rìu tay, mũi lao, vòng đeo tay… được anh cẩn thận gói vào bao nylon xếp cẩn thận trên khay gỗ.

Chúng tôi thật sự bất ngờ về kiến thức khảo cổ học của anh Vinh khi anh giở từng cổ vật và giới thiệu tên tuổi, chức năng… từng loại một. Năm 2003, anh đến vùng đồi hoang dại ở thôn 17, xã Nhân Cơ đốn củi, phát hoang trồng cà phê và cây ăn trái. Trong quá trình dọn dẹp rẫy nương và đào đất anh đã phát hiện một số mảnh gốm có hoa văn rất lạ, cũng như một số loại đá có hình dáng khác với tự nhiên. Nhờ anh xuất thân từ một gia đình có truyền thống sưu tầm các cổ vật, nhất là đồ gốm đời nhà Thanh nên đã giúp anh một kiến thức nhất định về khảo cổ và anh nảy sinh ý định sưu tập các mảnh gốm, đá lượm lặt ở rẫy của mình và những rẫy bên cạnh.

Cho đến nay, bộ sưu tập hiện vật của anh ngày một nhiều và phong phú về chủng loại. Trong số 800 hiện vật đang lưu giữ như: Bộ sưu tập bàn mài khối lượng lớn với nhiều hình dáng khác nhau như bàn mài lõm lòng máng một mặt, hai mặt và bốn mặt, bàn mài rãnh, bàn mài trong chất liệu đá Silic; rìu đá hình thang, rìu minh khí, cuốc hình thang, phế vật rìu, hòn kê, mảnh vòng và lõi vòng bằng đá làm đồ trang sức. Ngoài ra, bộ sưu tập gốm có: gốm vỡ mỏng, dày màu đen với mật độ dày đặc hoa văn chủ yếu là thừng – chấm – chải - khắc vạch.

Tiến sĩ Nguyễn Gia Đối – Viện Khảo cổ học - đã nhận định: “Có thể nơi đây là một di chỉ cư trú, đồng thời cũng là nơi chế tác những đồ trang sức mang tính chuyên hóa cao phục vụ nhu cầu biết làm đẹp của người tiền sử và có sự tiếp nối của nhiều thế hệ sinh sống tại đây từ rất lâu”. Các nhà chuyên môn xác định những hiện vật nằm trong bộ sưu tập của anh Vinh là hiện vật thời tiền sử cách đây 4.000 năm ở niên đại hậu kỳ đá mới - sơ kỳ kim khí, đồng thời phân loại và hướng dẫn anh Vinh cách thức bảo quản.

Anh Vinh cho biết: “Thời gian tới sẽ sưu tầm nhiều hiện vật để trong tương lai sẽ thành lập bảo tàng tư nhân nhằm trưng bày, giới thiệu về lịch sử, văn hóa, cuộc sống của tổ tiên”. Bà Ngô Thị Kim Cúc, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Đắc Nông cho hay: “Chúng tôi sẽ phối hợp với anh Vinh để gìn giữ, bảo quản hiện vật, đồng thời xin kinh phí khai quật vùng này để phục vụ nghiên cứu”.

Việc làm và ý tưởng của anh Nguyễn Thế Vinh rất đáng trân trọng, nếu không có đam mê và tâm huyết thì những cổ vật này sẽ bị mất đi hoặc mãi ngủ yên trong lòng đất. Đó là tư liệu hết sức quý giá để nhận diện đặc trưng văn hóa và tính chất di chỉ khảo cổ học thời tiền sử Tây Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung.

(SGGP)